หาดเสี้ยวปริทรรศน์ : วัฒนธรรมการสร้างบ้าน อีกหนึ่งวิถีชีวิตที่สวยงาม และมีคุณค่า

หาดเสี้ยวปริทรรศน์ : วัฒนธรรมการสร้างบ้าน อีกหนึ่งวิถีชีวิตที่สวยงาม และมีคุณค่า

บทความโดย  อ.ชูศักดิ์ เกื้อกูล


สมัยก่อน ชุมชนของพี่น้องไทยพวนตำบลหาด เสี้ยวอันประกอบไปด้วย 4 หมู่บ้าน คือ หมู่ 1-2 (บ้านหาดเสี้ยว) หมู่ 3 (บ้านหาดสูง) และหมู่ 4 (บ้านใหม่,บ้านป่าไผ่) จะมีวิถีการดำรงชีวิตที่ใกล้ชิด ไปมาหาสู่ช่วยเหลือเกื้อกูลกันมาตลอด โดยเฉพาะการช่วยเหลือแลกเปลี่ยนด้านการใช้แรงงานที่เรียกว่า “เฮ่า” เป็นการแลกเปลี่ยนโดยไม่มีค่าจ้างครับ
การสร้างบ้านก็เหมือนกันครับ หนุ่มสาวที่แต่งงานแล้วอยากจะสร้างบ้าน หลังจากเตรียมไม้และวัสดุอื่นๆที่จำเป็นได้พอสมควร แค่ใช้วิธีเดินบอกไปตามหมู่บ้านว่า “จี่แปงเฮือน เอาเสาลงหลุม” ก็จะมีญาติพี่น้อง บ้านใกล้เรือนเคียงอาสามาช่วยกันพร้อมด้วยเครื่องมือครบครันเช่น เลื่อย มุย(ค้อนแบบอีกด้านหนึ่งมีคมด้วย) ขวานฯลฯ บางครอบครัวที่เป็นญาติใกล้ชิดหรือรักใคร่นับถือกัน ยังอุ้มไก่มามอบให้ทำเป็นอาหารสำหรับเลี้ยงแขกอีกด้วยนะครับ
ลักษณะของบ้านหลังแรกนิยมปลูกแบบใต้ถุนสูง ส่วนมากจะประกอบไปด้วยเสาอย่างน้อย 9 ต้น ก่อนจะนำเอาเสาลงหลุมที่ขุดเตรียมไว้ จะใช้เครื่องมือเช่น ขวานด้ามยาว ตกแต่งเสาเรือนให้สวยงามก่อน เมื่อเอาเสาลงหลุมครบ 9 ต้นแล้วก็จะช่วยกันประกอบคาน ล่างที่เรียกว่า “ขาง” และ โครงหลังคา ที่เรียกว่า “เครื่องบน” เป็นอันเสร็จสิ้นกระบวนการ “แปงเฮือน” ครับ ที่เหลือเจ้าของบ้านจะค่อยๆต่อเติมเอาตามฐานะ ถ้างบน้อยอาจมุงหลังคาด้วยหญ้าคาก่อน ฝาบ้านก็ใช้วิธีตีแปะแล้วค่อยไสตกแต่งภายหลัง
รูปแบบของตัวบ้านเพื่อการใช้สอย เท่าที่ผู้เขียนพอจำได้ จะมีดังนี้ครับ

  • ซานท่อง พอขึ้นพ้นบันไดบ้านก็จะพบพื้นที่เอนกประสงค์ส่วนนี้ครับ เป็นพื้นกระดานไม้ปูแบบโล่งๆ ไม่มีหลังคา ใช้ตากสิ่งของ รวมทั้งใช้เป็นที่นอนตอนกลางคืน หน้าร้อนด้วยครับ
  • แป๊นเรียบ อยู่ต่อจาก ซานท่อง ในระดับที่สูงกว่า และมีหลังคาคลุม อาจใช้เป็นที่รับแขกด้วย
  • กวงเฮือน ค่อนข้างเป็นที่ส่วนตัวของเจ้าของบ้าน รวมถึงใช้เป็นห้องนอน
  • เฮือนครัว ก็เป็นที่หุงหาอาหาร และที่นั่งล้อมวงรับประทานอาหารของครอบครัว
  • เฮือนเค้า หรือ เงียเค้า จะสร้างแยกเป็นสัดส่วนต่อจากตัวบ้าน ใช้เก็บข้าวเปลือกและข้าวปลูก
  • ซานเต้อ ใช้เป็นพื้นท่ีเก็บของสารพัด ที่ซักล้าง ส่วนมากจะอยู่ด้านหลังของตัวบ้าน
  • ฮางล้างตีน ทุกบ้านต้องมี อาจทำด้วยไม้หรือปูน แขกทุกคนก่อนขึ้นบ้านต้องล้างเท้าครับ

ส่วนบริเวณใต้ถุนบ้านก็จะใช้เป็น เคาะควาย เคาะหมู โลกไก่ สารพัดสัตว์เลี้ยง เกือบทุกบ้าน มาถึงตอนนี้น่าแปลกใจว่า ทำไมตอนนั้น พวกเราไม่รู้สึกว่าเหม็นมูลสัตว์เหล่านี้เลยครับ