Tagged: ผ้าซิ่นตีนจก หาดเสี้ยว Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • admin 17:09 on 03/09/2014 Permalink
    Tags: ผ้าซิ่นตีนจก หาดเสี้ยว, , , , ,   

    ภาพบรรยากาศโครงการเด็กไทยโภชนาการดี ประจำปี 2557 

    ภาพบรรยากาศโครงการเด็กไทยโภชนาการดี ประจำปี 2557 โดย เทศบาลตำบลหาดเสี้ยว ร่วมกับโรงพยาบาลศรีสัชนาลัย และโรงเรียนอนุบาลศรีสัชนาลัย

    เทศบาลตำบลหาดเสี้ยว ศรีสัชนาลัย สุโขทัย

    0ip4

     
  • admin 02:58 on 18/10/2010 Permalink
    Tags: ผ้าซิ่นตีนจก, ผ้าซิ่นตีนจก หาดเสี้ยว   

    ผ้าซิ่นตีนจก หาดเสี้ยว 

    อำเภอศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัยมีหมู่บ้านทอผ้าพื้นบ้านอยู่สี่หมู่บ้าน คือ บ้านหาดเสี้ยว บ้านหาดสูง บ้านใหม่ และบ้านแม่ราก ผ้าที่ผลิตในบริเวณหมู่บ้านเหล่านี้มักเป็นที่รู้จักกันทั่วไปว่า ผ้าหาดเสี้ยว ทั้งนี้อาจเป็นเพราะบริเวณบ้านหาดเสี้ยวอยู่ใกล้ถนน การคมนาคมสะดวก เป็นแหล่งกลางในการซื้อขายผ้าทอพื้นบ้าน แม้ผ้าที่ทอจากแหล่งอื่นที่มีขายอยู่ในบริเวณบ้านหาดเสี้ยวก็มักถูกเรียกรวมไปว่า เป็นผ้าหาดเสี้ยวด้วย


    ค่านิยมของคนไทยพวนหาดเสี้ยวในอดีต ยกย่องสตรีที่สามารถ ทอผ้าได้ดี ว่ามีคุณสมบัติของแม่บ้านแม่เรือน เพราะเสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่มเป็นหนึ่งปัจจัยสีที่มีความสำคัญต่อการดำเนินชีวิต สังคมในสมัยก่อนการผลิตปัจจัยสี่ในการดำรงชีพจะกระทำเองในครัวเรือน ผู้หญิงจึงมักหัดทอผ้าตั้งแต่ในวัยเด็ก แต่สังคมปัจจุบันการทอผ้าใช้เองไม่เป็นเรื่องที่สำคัญอีกแล้ว สาเหตุหนึ่งมาจากการเปลี่ยนแปลงของค่านิยมเรื่องการแต่งกายที่เข้าสู่ยุคของสากลนิยม
    มรดกทางด้านวัฒนธรรมที่ค่อย ๆ เลือนหายไปจากความทรงจำของคนไทยสมัยปัจจุบันและอนาคตข้างหน้านี้ คือ ผ้าซิ่นตีนจกของพวกพวนหาดเสี้ยว ซึ่งตามกฏเกณฑ์ของสิ่งที่ถูกเรียกว่าวัฒนธรรมย่อมมีการวิวัฒนาการในตัวของมันเอง พัฒนาจากจุดหนึ่งไปสู่อีกจุดหนึ่ง ให้เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมและสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป หากว่าการเปลี่ยนแปลงนั้น ตั้งมั่นอยู่บนรากฐานของความเชื่อมั่นศรัทธา และผสมผสานไว้ซึ่งความต้องการของสังคมที่อนุรักษ์วัฒนธรรมนั้นไว้ลักษณะที่เป็นสิ่งเฉพาะตัวของ
    สิ่งที่เรียกว่า วัฒนธรรม จะยังคงโดดเด่นอยู่ในความรู้สึกของคนทั่วไป แม้ว่ากาลเวลาจะล่วงเลยผ่านไปก็ตาม ฉะนั้นการสืบทอดเจตนารมย์ของบรรพบุรุษชาวไทยพวนในเรื่องของการแต่งกายด้วยผ้าซิ่นตีนจก จึงถูกสืบสานส่งต่อไปยังรุ่นลูกหลาน โดยคุณสาธร โสรัจประสพสันติ ผู้ที่มีความชำนาญการเรื่องผ้าและการทอผ้าและเป็นเลือดเนื้อเชื้อไขชาวไทยพวนโดยแท้จริง
    ในเขตตำบลหาดเสี้ยว อำเภอศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย มีวัฒนธรรมการทอผ้าซิ่นตีนจกที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวโดดเด่นมาก การผสมกลมกลืนสีสรรของการทอผ้าซิ่นตีนจกแต่เดิมเริ่มแรกจะเป็นโทนสีร้อน และยุคสมัยต่อมาจึงเกิดการเปลี่ยนแปลงในเรื่องของลวดลายและสีสรร
    ปัจจัยที่ส่งผาลกระทบต่อการเปลี่ยนแปลงดังกล่าว คือ เทคโนโลยีที่ทันสมัย และอุปสงค์หรือความต้องการของผู้ซื้อสินค้าประเภทผ้าซิ่นตีนจกนั่นเอง

    ชาวไทยพวนปัจจุบันที่ตำบลหาดเสี้ยวเป็นกลุ่มชนที่ยังคงรักษาวัฒนธรรมและประเพณี ดั้งเดิมของตนไว้โดยเฉพาะวัฒนธรรมการทอผ้าและการตีเหล็ก การทอผ้าในบริเวณหาดเสี้ยวเป็นประเพณีที่มีการถ่ายทอดสืบต่อกันตลอดมาในหมู่ผู้หญิง เพราะถือว่าการทอผ้าเป็นคุณสมบัติของผู้หญิงทุกคนที่จะต้องหัดทอผ้าให้เป็นก่อนอายุ 16 ปี โดยเริ่มด้วยการหัดกรอด้ายแล้วเริ่มทอผ้าตีนจก ซึ่งถือว่าเป็นผ้าทอที่มีกรรมวิธียุ่งยากที่สุด เมื่อทอผ้าตีนจกได้แล้วจะสามารถทอผ้าชนิดอื่นได้ไม่ยาก ดังนั้นหญิงสาวแทบทุกคนจึงมีผ้าซิ่นตีนจกประจำตัวแทบทุกคน เพราะซิ่นตีนจกเป็นผ้าสำคัญสำหรับนุ่งในพิธีต่าง ๆ
    นอกจากนี้ลักษณะทางสังคมยังกำหนดให้ผู้หญิงที่จะออกเรือนแต่งงานเป็นผู้เตรียมเครื่องใช้ไม้สอยในการออกเรือนที่เกี่ยวเนื่องกับผ้าแทบทั้งสิ้น เช่น ที่นอน ผ้าหลบนอน ผ้าห่ม ผ้าเช็ดหน้า ย่าม และผ้าขาวม้า เป็นต้น สิ่งเหล่านี้เป็นตัวบังคับให้ผู้หญิงต้องเป็นผู้ผลิต เป็นผู้ทอผ้าขึ้นเพื่อใช้ในชีวิตของตน ครั้นเมื่อสภาพทางเศรษฐกิจและสังคมเปลี่ยนแปลงไป ผ้าทอพื้นบ้านที่เคยผลิตใช้ในครอบครัวก็เปลี่ยนเป็นการผลิตเพื่อจำหน่าย จนในปัจจุบันชาวหาดเสี้ยวจำนวนไม่น้อยที่ยึดการทอผ้าเป็นอาชีพหลัก นอกจากบางส่วนที่ยังยึดอาชีพทำนาเป็นอาชีพหลัก และทอผ้าเป็นอาชีพรอง

    pv5


    ความเป็นมาของผ้าซิ่นตีนจกหาดเสี้ยว

    ผ้าซิ่นตีนจกของชาวพวนหาดเสี้ยวมีนานนับศตวรรษแล้ว ลักษณะพิเศษที่แตกต่างจากกลุ่มผ้าซิ่นของชาวไทยอื่นๆ คือ รายละเอียดในการออกแบบโครงสร้างและลวดลายบนผืนผ้าซิ่น แม้แต่ในพื้นที่ตำบลหาดเสี้ยวเดียวกัน ความแตกต่างของโครงสร้างและลวดลายที่ปรากฏบนผืนผ้าจะไม่เหมือนกัน คำกล่าวของผู้เฒ่าผู้แก่ที่บอกว่า ผ้าซิ่นตีนจกสามารถบอกแหล่งกำเนิดกลุ่มชนชาติพันธุ์ว่ามาจากกลุ่มใด หมู่บ้านใด ได้เป็นอย่างดี
    ในสมัยก่อนผ้าซิ่นตีนจก เป็นซิ่นที่ทอขึ้นมาไว้ใช้ในโอกาสพิเศษเกี่ยวกับความเชื่อ ขนบธรรมเนียมประเพณีของขาวพวนหาดเสี้ยว เช่น งานทำบุญ งานนักขัตฤกษ์ งานเทศกาลและพิธีการสำคัญ และในกระบวนการทอผ้าทั้งหมอทุกประเภท ผ้าซิ่นตีนจก เป็นสิ่งที่ประณีตงดงามที่สุดและยังแฝงไว้ด้วยความเชื่อและขนบปรเพณีอันดีงามของชาวพวนหาดเสี้ยวไว้อีกด้วย

    ความหมายของคำว่า ซิ่นตีนจก

    ผ้าซิ่นตีนจก ประกอบด้วย 3 ส่วน คือ

    1. หัวซิ่น คือ ส่วนบนของผ้าซิ่น
    2. ตัวซิ่น คือ ส่วนกลางของผ้าซิ่น
    3. ตีนซิ่น คือ ส่วนล่างของผ้าซิ่น

    ซึ่งวิธีการเย็บเป็นถุงข้างเดียว เส้นยืนของผ้าจะปรากฏเป็นลายขวางตรงกลางตัวซิ่น ความยาวของผ้าซิ่นตีนจกนี้ขึ้นอยู่กับความกว้างของฟึม (อุปกรณ์การทอผ้า) ในสมัยก่อนฟึมทอผ้ามักหน้าแคบ จึงต้องใช้วิธีต่อส่วนเอวและส่วนตีน เพื่อให้มีความยาวพอเหมาะกับการส่วมใส
    ่การทอซิ่นตีนนจกนี้นิยมทอลวดลายเฉพาะตรงส่วนกลางและส่วนล่างของผ้าซิ่น ส่วนที่เป็นหัวซิ่นนั้นจะเป็นผ้าพื้นธรรมดา ซึ่งให้ประโยชน์ในแง่ของความคงทนถาวร ส่วนที่เป็นหัวและสามารถเปลี่ยนได้ถ้าหากมีการฉีกขาด เพื่อการง่ายต่อความเข้าใจ

    pv8

    ซิ่นตีนจกสามารถแยกแปลความหมายได้ดังนี้ คือ
    ซิ่น หมายถึง ผ้าที่ทอเป็นถุง
    ตีน หมายถึง โครงสร้างส่วนล่างที่ประกอบเป็นผ้าถุงซึ่งโดยทั่วไป ผ้าซิ่นตีนจกจะประกอบไปด้วย 3 ส่วน คือ หัวซิ่น (ส่วนบน) ตัวซิ่น (ส่วนกลาง) ตีนซิ่น (ส่วนล่าง)
    จก ตามภาษาพื้นบ้าน แปลว่า ควักหรือล้วงด้วยมือ เป็นเทคนิคการทำลวดลายบนผืนผ้าเป็นช่วงๆ ไม่ติดต่อกันตลอดหน้ากว้างของผ้า ทำให้สามารถสลับสีสรรลวดลายได้หลากหลายสี ซึ่งอาจใช้ขนเม่นหรือไม่ช่วยก็ได้
    เมื่อนำความหมายมารวมกัน ซิ่นตีนจก จึงหมายความถึง การทำลวดลายที่มีสีสรรงดงามบนผืนผ้าอาจจะใช้ฝ้ายหรือไหมแล้วนำมาประกอบหรือต่อตรงส่วนลางของผ้าซิ่น เมื่อรวมกันเป็นผืนจึงเรียกว่า ซิ่นตีนจก ซี่งมีทั้งหมด 9 ลายดังนี้

    ลายเครือน้อย

    ลายเครือน้อย

    ลายเครือน้อย หมายถึง มีเครื่องที่ประกอบตัวลายหลักน้อยและเป็นลายง่ายๆ ลายนี้สามารถให้เด็กฝึกหัดทำตั้งแต่อายุ 13 -14 ปี ส่วนประกอบของลายหลักเหล่านี้จะเป็นนกหมู่ ซึ่งเป็นเอกลักษณ์เฉพาะลายและไม่นิยมนำนกหมู่ไปประกอบลายอื่น เพราะทำให้ดูไม่สวยงาม นอกจากนี้ยังมี ลายฟันปลา ลายสร้อยหมาก และ ลายสร้อยสา ในโบราณกาลลายเครือน้อยนี้ จะต้องต่อกับซิ่นมุก

    ลายเครือกลาง

    ลายเครือกลาง

    ลายเครือกลาง หมายถึง ลายหลักที่มีความเหมือนกับลายเครือน้อย เพียงแต่มีความยากในการจกลายเพิ่มขึ้น ส่วนประกอบของลายหลักนี้เป็น ลายนกคาบลายพันคิง ลายดอกหมี่ และลายสร้อยสา ต้องต่อกับซิ่นเข็น

    ลายเครือใหญ่

    ลายเครือใหญ่

    ลายเครือใหญ่ หมายถึง ลายหลักที่มีดอกไม้อยู่ตรงกลางเครือ ซึ่ง 2 ลายแรกนั้นไม่มีส่วนประกอบของลายหลักนี้เป็นลานนกคุ้ม ลายนกคาบ ลายพันคิง ลายเครือขอ และต้องต่อกับซิ่นมุก

    ลายมน 16

    ลายมนสิบหก

    ลายมน 16 หมายถึง ลายหลักที่มีมุม 16 มุม ลายนี้จะเป็นลายที่สวยงามกว่าลายอื่นๆ ส่วนประกอบของลายหลักนี้จะเหมือนกับลายอื่นทั่วไป ลายนี้ต้องต่อกับซิ่นตาเติบ

    ลาย 12 หน่วยตัด

    ลายสิบสองหน่วยตัด

    ลาย 12 หน่วยตัด หมายถึง หลายหลักที่มีขอ จำนวน 12 ขอ ประกอบกันเป็นดอกมีขาพันทำเป็นสามเหลี่ยม และยังมีนกคาบหรือหงส์ตัวเล็กอยู่ด้วย ลายหลักลายนี้ต่อกับซิ่นตาหว้า

    ลายน้ำอ่าง

    ลายน้ำอ่าง

    ลายน้ำอ่าง หมายถึง ลายหลักที่มีนกหงส์สองตัวคาบดอกไม้ร่วมกันคล้ายกันกับว่าหงส์สองตัวคาบดอกไม้ในอ่างน้ำนั่นเอง ลายหลักนี้สตรีชาวพวนหาดเสี้ยวนิยมทอใส่กันมากที่สุด เนื่องจาก เป็นลายที่มีความสะดุดตาด และลายหลักลายนี้ต้องต่อด้วยซิ่นเข็น

    ลายสองท้อง

    ลายสองท้อง

    ลายสองท้อง เป็นลายหลักที่มีความแปลกกว่าลายอื่น คือ ครึ่งหนึ่งของลายจะเป็นสีดำอีกครึ่งหนึ่งจะเป็นสีแดง เวลาทอจะพุ่งสวย 2 สี แต่จะไม่ปล่อยให้กระสวยพุ่งไปจนหมดขอบซิ่น เมื่อปล่อยสีดำมายังลายที่กำหนดแล้วจึงย้อนกลับ เพราะฉะนั้นสีดำจึงมีเพียงครึ่งเดียว แล้วจึงปล่อยกระสวยด้ายสีแดงมาด้วยวิธีเดียวกัน จึงต้องมีกระสวย 2 อัน ในการทอผ้า 1 ผืน ลายหลักลายนี้ต้องต่อด้วยซิ่นน้ำอ่อย
    ลาย 8 ขอ

    ลายแปดขอ

    ลาย 8 ขอ หมายถึง ลายที่มีความเหมือนกับลายมน 16 แต่ย่อขนาดให้เล็กลง ลายหลักลายนี้ต่อด้วยซิ่นอ้อมแดงจะเป็นนกแถว

    ลาย 4 ขอ

    ลายสี่ขอ

    ลาย 4 ขอ เป็นลายขนาดเล็ก มีเครื่องประกอบลายกระจุ๋มกระจิ๋ม ใช้สำหรับต่อผ้าซิ่นให้เด็กหญิงตัวเล็กเล็กใส่ ลายหลักลายนี้ต่อด้วยซิ่นตาหว้า

    ———————————–
    แหล่งข้อมูล
    http://www.dei.ac.th/index/content/clothes_011.html
    http://gotoknow.org/blog/jela1/86301
    http://www.thaitextilemuseum.com/HOME/NaNa_July/thaiphuan/thaiphuan2/thaiphuan2.html

     
c
compose new post
j
next post/next comment
k
previous post/previous comment
r
reply
e
edit
o
show/hide comments
t
go to top
l
go to login
h
show/hide help
shift + esc
cancel